Termik röle, elektrik motorlarını ve endüstriyel ekipmanları aşırı akıma karşı koruyan elektromekanik bir güvenlik elemanıdır. Kontaktör, sigorta ve motor koruma şalteri ile birlikte kullanılan termik röle; devreden geçen akımın belirlenen eşiği aşması durumunda devreyi keserek motor sargılarının yanmasını ve ekipman hasarını önler.
Termik rölenin çalışma prensibi, farklı genleşme katsayılarına sahip iki metalin birleştirilmesiyle oluşturulan bimetal şerit mekanizmasına dayanır. Devreden geçen akım artarak belirlenen sınırı aştığında bimetal şerit ısınır ve bükülmeye başlar. Bu mekanik hareket, rölenin kontaklarını açarak devreyi keser ve motorun durmasını sağlar.
Cihaz soğuduktan sonra manuel (elle) ya da otomatik reset butonu aracılığıyla yeniden devreye alınabilir. Manuel reset, arıza nedeninin araştırılmasına olanak tanıdığı için endüstriyel uygulamalarda tercih edilir.
Termik röle ile sigorta arasındaki fark: Sigortalar ani aşırı akım ve kısa devrelere karşı koruma sağlarken, termik röleler uzun süreli hafif aşırı yüklenmeleri (motor sargılarını yavaşça yakan durumlar) algılamak için özellikle tasarlanmıştır. İkisi birbirini tamamlar; aynı devrede birlikte kullanılmalıdır.
En yaygın kullanılan türdür. Doğrudan kontaktörün üzerine geçirilerek monte edilir; ayrı kablo bağlantısı gerektirmez. Kompakt yapısı ve kolay montajı sayesinde motor kontrol panolarında tercih edilir. Siemens 3RU ve Schneider LRD serisi bu tipe örnektir.
DIN rayına montajlanabilen bu modeller, kontaktörden bağımsız konumlandırılabilir. Panonun fiziksel kısıtları nedeniyle kontaktöre geçmeli kullanımın mümkün olmadığı durumlarda tercih edilir. Bağlantı kabloyla yapılır.
Bimetal mekanizma yerine mikroişlemci tabanlı algılama kullanan gelişmiş modellerdir. Çok daha hassas akım ayarı, faz kayıp koruması, ısınma eğrisi takibi ve haberleşme arayüzü gibi ek özellikler sunar. Yüksek değerli motor tesisatlarında tercih edilir.
Tek fazlı motorlarda kullanılmak üzere tasarlanmış, kompakt yapıdaki modellerdir. Küçük pompalarda, fan motorlarında ve bina içi uygulamalarda yaygındır.
Termik röleler; herhangi bir elektrikli motor veya yüksek akım çeken cihazın bulunduğu her ortamda koruyucu eleman olarak kullanılır:
Doğru termik röle seçimi; motorun hasar görmemesi ve gereksiz duruşların önlenmesi açısından kritiktir. Aşağıdaki kriterlere dikkat edilmelidir:
1. Nominal Akım (In) Uyumu: Rölenin ayar aralığı, motorun plakasındaki nominal akım değerini kapsamalıdır. Örneğin 7,5A'lık bir motor için 6–10A aralıklı bir termik röle uygundur.
2. Kontaktöre Uyumluluk: Geçmeli tip kullanılacaksa rölenin kontaktör serisiyle mekanik uyumuna dikkat edilmelidir. Siemens 3RT kontaktörler için 3RU serisi, Schneider LC1 kontaktörler için LRD serisi uygundur.
3. Açma Sınıfı (Trip Class): Standart motorlar için Sınıf 10 (Class 10), yıldız-üçgen kalkışlı veya uzun kalkış süreli motorlar için Sınıf 20 (Class 20) tercih edilir.
4. Faz Kayıp Koruması: Üç fazlı motorlarda faz kayıp koruması bulunan modeller seçilmelidir. Tek faz kaybolduğunda kalan fazlardaki akım artışı motoru kısa sürede hasara uğratır.
5. Ortam Sıcaklığı: Termik röleler genellikle +20°C referans sıcaklığına göre kalibre edilir. Pano sıcaklığı bu değerden önemli ölçüde sapıyorsa sıcaklık telafili (kompanzasyonlu) modeller tercih edilmelidir.
6. Reset Tipi: Manuel reset, arıza nedeninin araştırılması için endüstriyel uygulamalarda tercih edilir. Otomatik reset ise uzak konumdaki veya gözetimsiz çalışan sistemlerde kullanılabilir.
Siemens: 3RU2 ve 3UA serileriyle geniş akım aralığı sunar. Siemens 3RT kontaktörlerle tam mekanik uyum sağlar. Uzun ömrü ve yedek parça bulunabilirliğiyle endüstriyel tesislerin tercihi.
Schneider Electric: LRD ve LR2 serileriyle geniş ürün gamı. TeSys serisiyle LC1 kontaktörlerle tam uyumlu. Sıcaklık kompanzasyonu sayesinde farklı pano koşullarında güvenilir çalışma sağlar.
Eaton: Endüstriyel uygulamalar için geliştirilmiş, geniş akım aralıklı modelleriyle öne çıkar. Yüksek dayanıklılığı ve uzun mekanik ömrüyle tercih edilir.
LS Elektrik: Ekonomik fiyat-performans dengesiyle öne çıkan Koreli marka. Geniş akım aralığı seçenekleri ve kolay montaj yapısıyla endüstriyel panel uygulamalarında yaygın olarak kullanılır.
Chint: Uygun fiyatlı ve sertifikalı ürün yelpazesiyle bütçe odaklı projelerde tercih edilen marka. Temel motor koruma ihtiyaçları için ekonomik çözümler sunar.
Sigma: Yerli dağıtım ağı ve uygun fiyatlarıyla öne çıkan marka. Standart motor koruma uygulamaları için pratik çözümler sunar.
Termik röle fiyatları; akım aralığı, marka, montaj tipi ve ek koruma özelliklerine göre değişir. Kontaktöre geçmeli standart modeller daha ekonomik fiyat aralığında yer alırken, faz kayıp koruma ve elektronik ölçüm özellikli dijital modeller daha yüksek fiyat segmentindedir.
Siemens ve Schneider gibi global markaların ürünleri yerli alternatiflere kıyasla daha yüksek fiyatlı olsa da uzun ömür, teknik destek ve yedek parça bulunabilirliği açısından avantaj sunar. KRC Elektromarket'te Siemens, Schneider, Eaton, LS Elektrik, Chint ve Sigma marka termik röle modellerini rekabetçi fiyatlarla bulabilirsiniz.
Motor koruma şalteri (MKŞ), termik röle ve kontaktör fonksiyonlarını tek bir cihazda birleştirir. Ayrı ayrı kontaktör ve termik röle kombinasyonu daha esnek olup yüksek akım kapasiteli endüstriyel sistemlerde tercih edilirken, MKŞ daha kompakt kurulum gerektiren uygulamalara uygundur.
Röle üzerindeki ayar kadranı (genellikle vida ya da döner düğme), motorun plakasındaki nominal akım değerine (In) getirilir. Ayar aralığı rölenin tipine göre değişir; örneğin 4–6A aralıklı bir röle yalnızca bu değerler arasında ayarlanabilir.
En yaygın sınıflar Class 10 (standart motorlar için) ve Class 20 (yıldız-üçgen kalkışlı veya uzun kalkış süreli motorlar için) olmak üzere iki ana sınıfta üretilir. Class 10A ve 10B gibi alt sınıflar da bazı uygulamalarda kullanılır.
Önce aşırı yüklenmenin nedeni araştırılmalıdır: motor sargı direnci ölçülmeli, mekanik yük kontrol edilmeli, kablo bağlantıları gözden geçirilmelidir. Arıza giderildikten sonra röle üzerindeki reset butonuna basılarak devre yeniden devreye alınabilir.
Üç fazlı bir sistemde bir faz kesildiğinde motor çalışmaya devam edebilir; ancak kalan iki fazdan nominal akımın çok üzerinde akım çeker. Bu durum dakikalar içinde motor sargılarının yanmasına yol açar. Faz kayıp korumalı termik röleler bu senaryoda devreyi keserek motoru korur.
TR − TL
